چکیده: این ‌‌‌پژوهش ‌‌‌‌‌با‌‌‌‌هدف ‌‌‌بررسی‌‌‌ ژئوشیمی زیست‌محیطی عناصر ‌بالقوه ‌سمّی درگرد و غبارهای‌ درون‌ساختمانی و برون‌ساختمانی‌ شهر شاهرود، تعیین منشاء، و ارزیابی ‌خطرات‌ سلامتی ناشی از مواجهه با این آلاینده‌ها انجام شد. بدین منظور30 نمونه گرد و غبار‌‌‌(15‌‌‌ نمونه‌ درون‌ساختمانی و 15 نمونه ‌برون‌ساختمانی) از مناطق مختلف شهر جمع‌آوری و با استفاده از دستگاه طیف سنج طیفی پلاسمای جفت شده القایی (ICP-MS) برای‌تعیین غلظت 34 عنصر آنالیز شد. شاخص‌های ژئوشیمیایی منفرد (شامل ضریب‌غنی‌شدگی، شاخص ‌زمین‌انباشت، شاخص آلودگی تک عاملی) و یکپارچه (شامل شاخص نمرو، شاخص بار آلودگی، شاخص آلودگی ترکیبی، و شاخص پتانسیل خطر اکولوژیکی) و تحلیل ‌آماری داده ها (همبستگی پیرسون، تحلیل مؤلفه‌های اصلی) برای ارزیابی‌ شدت آلودگی ‌و تعیین منشاء احتمالی عناصر به کار‌‌‌ برده‌‌‌شد. نتایج نشان داد که غلظت عناصر روی، مس، سرب و آرسنیک در گرد و غبارهای درون‌ساختمانی به طور قابل‌توجهی بیشتر از گرد و غبارهای برون‌ساختمانی است، در حالی که عناصر کادمیم، باریم، کروم، وانادیم، مولیبدن، منگنز و کبالت در گرد و غبارهای برون‌ساختمانی غلظت بیشتری دارند. شاخص‌های آلودگی نشان‌دهنده آلودگی شدید تا بسیار شدید در برخی ایستگاه‌های درون‌ساختمانی (مانند منازل مسکونی در خیابان 22‌‌‌بهمن‌‌‌ و ‌‌‌شهرک ‌‌‌البرز) و برون‌ساختمانی ‌‌‌(مانند شهرک‌‌‌صنعتی) است. ارزیابی خطرات سلامتی نشان داد که کودکان به دلیل حساسیت بیشتر، در معرض خطر بیشتری از طریق مسیر بلع قرار دارند، به‌ویژه برای عنصر سرب که مقادیر ضریب خطر غیر سرطان زایی (HQ) آن در تمام ایستگاه‌ها برای کودکان بیش از 1 بود. خطر سرطان‌زایی برای عناصر آرسنیک، کادمیم، کروم و نیکل در برخی ایستگاه‌ها، به‌ویژه برای کودکان، بالاتر از حد ایمن ( 〖10〗^(-4) > CR) بود، در حالی که سرب خطر سرطان‌زایی قابل‌توجهی نشان نداد. تحلیل‌های آماری شامل ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مؤلفه‌های اصلی، منشاء ترکیبی طبیعی و انسانی (مانند ترافیک، فعالیت‌های صنعتی و فرسایش مصالح ساختمانی) را برای این آلاینده‌ها تأیید کرد.