چکیده: منطقه فریمان در شمال‌خاور ایران، در زیرپهنه زمین‌ساختی بینالود، دربردارنده یکی از مهم‌ترین رخنمون‌های سنگ‌های مافیک-فرامافیک فانروزوئیک با ماهیت کماته‌ایتی است. در این پژوهش، زمین‌شناسی، سنگ‌نگاری، کانی‌شناسی، دگرسانی، ژئوشیمی و پتانسیل کانه‌زائی سنگ‌های کماته‌ایتی این منطقه و جایگاه آن‌ها در چارچوب‌ نظریه های جهانی تشکیل کانسارهای سولفیدی ماگمایی Ni–Cu–(PGE) مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاصل نشان می‌دهند که واحدهای مافیک-فرامافیک منطقه فریمان بخشی از یک توالی آتشفشانی–رسوبی پالئوزوئیک پسین (پرمین) هستند که شامل جریان‌های کماته‌ایتی تفریق ‌یافته و تفریق ‌نیافته، بازالت‌های کماته‌ایتی، گدازه‌های بالشی مافیک–فرامافیک و بازالت‌های منیزیم ‌بالا می‌باشند. رخساره‌های کماته‌ایتی شامل حاشیه‌های سردشده، زون‌های اسپینیفکس و بخش‌های کومولایی به‌خوبی توسعه یافته‌اند. شواهد صحرایی و پتروگرافی، ماهیت خروجی و زیردریایی این گدازه‌ها را تأیید می‌کند. سنگ‌های رسوبی دگرگون ‌شده همراه روانه ها شامل فیلیت، اسلیت، شیست، رادیولاریت، متاسندستون و سنگ آهک متبلور هستند که در برخی موارد در تماس مستقیم با روانه‌های کماته‌ایتی و یا میان‌لایه‌هایی از روانه‌های کماته‌ایتی را در بر دارند. از نظر کانی‌شناسی، الیوین، کلینوپیروکسن و زمینه شیشه ای، فازهای اصلی سازنده کماته‌ایت‌ها بوده و کروم‌اسپینل،آمفیبول اولیه، پلاژیوکلاز و کانی‌های سولفیدی به‌صورت فرعی حضور دارند. واحدهای مافیک-فرامافیک، دگرسانی‌هایی از نوع سرپانتینی، کلریتی، اورالیتی، اپیدوتی، سیلیسی و کربناتی را تجربه کرده‌اند. پیریت، فراوان‌ترین کانه سولفیدی است که همراه با کالکوپیریت، کالکوسیت، کوولیت، گوئتیت و مالاکیت مشاهده می‌شود. نتایج ژئوشیمیایی نشان می‌دهند که کماته‌ایت‌های فریمان در رده کماته‌ایت‌های تهی‌ از آلومینیم قرار دارند و الگوهای عناصر خاکی کمیاب و نمودارهای عنکبوتی بیانگر منشأ گوشته‌ای با درجه ذوب‌بخشی بالا و آلودگی پوسته‌ای ماگمای سازنده اندک است. شیمی کانی الیوین و کروم‌اسپینل‌های ماگمایی نشان‌دهنده ماهیت اولیه و پرمنیزیم ماگما است، با این حال شواهد قانع‌کننده‌ای از جدایش گسترده فاز سولفیدی و تمرکز اقتصادی Ni–Cu–(PGE) مشاهده نمی‌شود. داده‌ها نشان می‌دهند که این مجموعه عمدتاً در رده کماته‌ایت‌های نابارور قرار می‌گیرد، اگرچه حضور رسوبات بالقوه گوگرددار (شیل های سیاه) در مجاورت روانه‌ها، امکان کانه‌زائی موضعی و محدود را منتفی نمی‌سازد. بر پایه شواهد موجود، مدلی زایشی مبتنی بر صعود ستون گوشته‌ای داغ و ناهمگن از آستنوسفر در پهنه فرورانش حاشیه اقیانوس پالئوتتیس برای تشکیل کماته‌ایت‌های فریمان پیشنهاد می‌شود. در مجموع، منطقه فریمان دارای پتانسیل اکتشافی متوسط و موضعی برای کانه‌زائی سولفیدی مرتبط با کماته‌ایت‌ها ارزیابی می‌شود و تمرکز مطالعات آتی بر رخساره‌های الیوین‌کومولایی، روانه های کانالی‌ و سطح تماس کماته‌ایت–رسوبات می‌تواند بیشترین کارایی اکتشافی را داشته باشد.