چکیده: توسعه تجارت دوجانبه میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق، با وجود ظرفیت‌های گسترده اقتصادی و موقعیت راهبردی دو کشور، با چالش‌های متعددی در ابعاد حقوقی، اقتصادی، نهادی و سیاسی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و اولویت‌بندی چالش‌های حقوقی و اقتصادی مؤثر بر توسعه تجارت دوجانبه ایران و عراق و ارائه راهکارهای مناسب برای بهبود این روابط تجاری انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، مبتنی بر رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شد. بر اساس یافته‌های این مرحله، پرسشنامه محقق‌ساخته‌ای شامل ۴۲ گویه در قالب هفت سازه اصلی طراحی گردید. در مرحله کمّی، پرسشنامه میان ۴۰۰ نفر از فعالان اقتصادی، مدیران و کارشناسان مرتبط با تجارت ایران و عراق توزیع شد و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های مرحله کیفی نشان داد که چالش‌های توسعه تجارت دوجانبه در هفت بعد شامل چالش‌های حقوقی، چالش‌های اقتصادی، چالش‌های نهادی و حکمرانی، چالش‌های ژئوپلیتیکی و سیاسی، رقابت منطقه‌ای و جایگاه ایران، راهبردهای سازگاری فعالان اقتصادی و راهکارهای توسعه تجارت قابل طبقه‌بندی است. نتایج بخش کمّی نیز بیانگر پایایی مناسب ابزار پژوهش و غیرنرمال بودن توزیع داده‌ها بود. نتایج آزمون ویلکاکسون نشان داد که چالش‌های حقوقی، اقتصادی، نهادی و حکمرانی، راهبردهای سازگاری فعالان اقتصادی و راهکارهای توسعه تجارت از دیدگاه پاسخ‌دهندگان بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده‌اند. همچنین، آزمون فریدمن نشان داد که چالش‌های اقتصادی بالاترین اولویت را داشته و پس از آن به ترتیب راهکارهای توسعه تجارت، چالش‌های حقوقی، چالش‌های نهادی و حکمرانی، راهبردهای سازگاری فعالان اقتصادی، چالش‌های ژئوپلیتیکی و سیاسی و رقابت منطقه‌ای و جایگاه ایران قرار دارند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توسعه تجارت ایران و عراق مستلزم اصلاح هم‌زمان بسترهای حقوقی، بهبود زیرساخت‌های اقتصادی، تقویت هماهنگی نهادی، تثبیت مقررات تجاری و توسعه همکاری‌های میان دولت و بخش خصوصی دو کشور است. اجرای این راهکارها می‌تواند زمینه افزایش حجم مبادلات تجاری، کاهش موانع موجود و ارتقای جایگاه ایران در بازار عراق را فراهم سازد.