چکیده: زمینه و هدف: پاسخ‌های هورمونی ناشی از فعالیت ورزشی یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین ‌کننده سازگاری‌های فیزیولوژیکی در ورزشکاران محسوب می‌شوند. در میان هورمون‌های مختلف، تستوسترون و کورتیزول به ‌دلیل نقش اساسی در تنظیم فرآیندهای آنابولیک و کاتابولیک بدن، مورد توجه ویژه پژوهشگران علوم ورزشی قرار گرفته‌اند. کافئین یکی از پرکاربردترین مکمل‌های ارگوژنیک ورزشی است که ممکن است در تعادل هورمون ها هم نقش داشته باشد. بنابراین، هدف ازمطالعه حاضر بررسی اثر کافئین بر نسبت تستوسترون به کورتیزول پس از فعالیت ورزشی وامانده ساز در ورزشکاران دانشگاهی بود. روش کار: در یک طرح متقاطع دوسوکور، ۱۳ مرد تمرین‌کرده در دو حالت دریافت مکمل کافئین (4 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) و دارونما قرار گرفتند. آزمودنی ها در هر جلسه پس از مصرف مکمل‌ یا دارونما، آزمون وامانده‌ساز انجام دادند و قبل از و بعد از آزمون نمونه گیری خون انجام شد. آزمون‌های ورزشی با فاصله یک هفته و در ساعت مشابه از روز انجام ‌شد. داده ها با استفاده از آزمون شاپیروویلک، آزمون تحلیل واریانس مکرر در سطح معنی داری 05/0 > p تحلیل شد. یافته‌ها : نتایج تحقیق حاضر نشان داد که مصرف کافئین تاثیر معنی داری بر تستوسترون نداشت اما باعث افزایش معنی دار کورتیزول شد (05/0>p). علاوه براین، فعالیت شدید وامانده ساز باعث افزایش مقدار تستوسترون و کورتیزول سرم شد (05/0>p) که در پاسخ کورتیزول سرم تفاوت معنی داری بین گروه مکمل و دارونما مشاهده شد (05/0>p). همچنین، مصرف کافئین در حالت استراحت بر نسبت تستوسترون به کورتیزول تاثیر معنی داری نداشت اما فعالیت ورزشی وامانده ساز باعث کاهش نسبت تستوسترون به کورتیزول شد (05/0>p). نتیجه‌گیری: مصرف حاد کافئین باعث افزایش محدود کورتیزول و تقویت پاسخ کورتیزول به فعالیت ورزشی شد اما وسعت این تغییرات به اندازه ای نبود که بر نسبت تستوسترون به کورتیزول تاثیر بگذارد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که پاسخ هورمونی به کافئین و فعالیت شدید بیشتر تحت تأثیر فعال شدن محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال قرار می‌گیرد.